از سختيهاي «مهران» تا شانس اعزام از «خسروي»
در سالياني نهچندان دور براي برخي از پدران يا پدربزرگهاي ما توفيق زيارت كربلاي معلي، آرزويي ديرينه و شايد دستنيافتني بود و بسياري از عاشقان حسيني در اشتياق زيارت اباعبداللهالحسين (ع) سوختند و با اين عشق نيز تن از ديار فاني به ديار باقي بردند؛ شايد نياكان ما حتي تصور اينكه روزگاري شرايطي فراهم شود كه مشتاقان حرم حسيني بتوانند با آسودگي خاطر و در كمترين زمان ممكن به كربلاي معلي و نجف اشرف مشرف شوند و چند صباحي را در جوار حرمش همجوار باشند را نيز نداشتند اما امروز اين توفيق عظيم براي شيعيان ايرانزمين كه در هميشه تاريخ تشيع در صف نخست ابراز عشق و ارادت به ائمه اطهار عليالخصوص سالار شهيدان بودهاند، فراهم شده است.
تقريبا از اواخر حكومت بعث در عراق زمينه اعزام محدود زائران كشورمان به كربلاي معلي فراهم شد و با سقوط صدام، عملا مرزهاي عراق به روي خيل عظيم زائران حسيني كشورمان گشوده شد.
با گذشت زمان، آرامآرام اعزام زائران به عتبات عاليات چارچوب خاصي در قالب كاروانهاي رسمي به خود گرفت و در حال حاضر سازمان حج و زيارت تنها متولي قانوني و رسمي اعزامهاي گروهي زائران به عتبات عاليات شده بهگونهاي كه روزانه بالغ بر 5 هزار نفر از مرزهاي خروجي كشور به عتبات عاليات اعزام ميشوند.
* اعزام زائران از طريق 4 پايانه مرزي به عتبات عاليات
---------------------------------------------------------
اما بر اساس سيستم يكپارچه ثبتنام عتبات عاليات، در ابتدا متقاضيان براي تشرف به عتبات از طريق سامانه اينترنتي پيشثبتنام عتبات اقدام به ثبت مشخصات خود ميكنند و در ادامه و با انجام قرعهكشي، اسامي نهايي پذيرفتهشدگان جهت اعزام به عتبات اعلام ميشود و زائران براي ارائه مدارك و هزينه سفر خود به يكي از كاروانهاي مجاز زيارتي مراجعه ميكنند؛ در نهايت كاروانهاي ثبتنامي از طريق يكي از "پايانههاي مرزي " مشترك ايران و عراق شامل مهران، خسروي، شلمچه و چزابه عازم عتبات عاليات ميشوند.
* اختلاف فاحش سطح امكانات و تسهيلات پايانههاي مرزي
----------------------------------------------------------------
در اين ميان، بسته به اينكه زائران حسيني از طريق كاروانهاي كدام استان جهت عزيمت به عتبات ثبتنام كردهاند، پايانه مرزي خروجي آنها به خاك عراق نيز متفاوت خواهد بود؛ نكته قابل تأمل در اين خصوص، سطح بسيار متفاوت و فاحش امكانات و تسهيلات ارائه شده در پايانهها و شهرهاي مرزي اعزام زائران به عتبات است با اين توضيح كه برخي از پايانههاي مرزي مانند "چزابه " به دليل تازهتأسيس بودن، فاقد حداقل امكانات، زيرساختهاي خدماتي و اقامتي جهت عزيمت زائران به عراق است و بالعكس برخي از اين پايانهها مانند "خسروي " بهدليل قدمت، اهميت اقتصادي و جغرافيايي كه دارند از امكانات و زيرساختهاي بسيار مناسب و درخور توجهي برخوردارند.
* مرز مهران با حداقل امكانات و اعزام زائران استان تهران از اين مرز
-------------------------------------------------------------------------
در حال حاضر بر اساس تقسيمبنديهاي صورت گرفته از سوي سازمان حج و زيارت، تقريبا تمامي كاروانهاي اعزامي از استان تهران ـ كه بخش عمدهاي از تعداد كل اعزامهاي عتبات را كاروانهاي اين استان تشكيل ميدهند ـ از شهر مهران و "پايانه مرزي مهران " به عتبات عاليات اعزام ميشوند و اين در حالي است كه شهر مهران حتي حداقل امكانات و اماكن اقامتي و زيرساختي براي زائران را ندارد و زائران شبهنگام و پس از تحمل حدود 12 ساعت رنج سفر، با رسيدن به شهر مهران در منازل شخصي بوميان اين شهر اسكان داده ميشوند؛ منازلي كه در واقع در حد خانههاي روستايي و فاقد حداقل شرايط براي اسكان زائران هستند و تنها نكته درخور توجه مهران جهت عزيمت به عتبات، پايانه مرزي آن است كه حدود 2 سال پيش توسط وزارت راه ساخته و به بهرهبرداري رسيده كه البته اين پايانه مرزي نيز در مقايسه با پايانه مرزي خسروي داراي كاستيها و نواقص بسياري است.
اما در مقابل سالياني است كه كاروانهاي استانهايي مانند آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، اردبيل، گلستان، كردستان، زنجان، كرمانشاه، مازندران، گيلان، كاشان، قم و كرمان از مرز خسروي وارد خاك عراق ميشوند.
* زائران خوششانسي كه از بالاترين خدمات بهرهمند ميشوند
--------------------------------------------------------------------
زائراني كه از هر 2 مرز مهران و خسروي مبادرت به سفر به عتبات عاليات كردهاند، به تفاوت فاحش سطح خدمات اقامتي و تسهيلات رفاهي ارائه شده در اين 2 مرز اذعان دارند.
در اين خصوص بايد گفت طي ساليان اخير، هتلهاي چندستاره و بسيار مجهزي در نقطه صفر مرزي خسروي ساخته شده همچنين شهر قصرشيرين در 18 كيلومتري خسروي نيز هماكنون داراي هتلهاي مجهزي است كه پذيراي زائراني است كه از مرز خسروي عازم عتبات ميشوند.
* زائراني كه با چند قدم خود را از هتل به پايانه خسروي ميرسانند
--------------------------------------------------------------------------
اما آن دسته از زائراني كه بخت با آنها يار است و اعزام آنها از مرز خسروي انجام ميشود، هم امكان اسكان و اقامت در هتلهاي شيك و مجهز خسروي را مييابند و هم از پايانه مجهز مرزي خسروي با امكانات بسيار مناسب آن جهت ورود به خاك عراق بهرهمند ميشوند؛ فاصله برخي از هتلهاي مجلل خسروي تا پايانه مرزي تنها 500 متر است به اين معنا كه زائران پس از اقامت شبانه در اين هتلها، صبح روز بعد حتي براي ورود به پايانه مرزي خسروي، نيازي به سوار شدن مجدد به اتوبوس را نيز ندارند و با قدم زدن اين مسير كوتاه، وارد محوطه پايانه مرزي خسروي ميشوند.
* پايانه خسروي با زميني به مساحت 9 هكتار و زيربناي 14 هزار مترمربع
-------------------------------------------------------------------------------
پايانه مرزي خسروي در سال 77 عمليات احداث آن با اعتبار 65 ميليارد ريال و در زميني به مساحت 9 هكتار آغاز شد و سرانجام پايانه مجهز و وسيع خسروي با زيربناي 14 هزار مترمربع همراه با 2 سالن اصلي كاملا مجزا مخصوص "ورود " و "خروج " زائران عتبات عاليات ساخته و به بهرهبرداري رسيد.
اين پايانه مرزي گنجايش 5 هزار مسافر و زائر در خود را دارد و با استقرار واحدهايي مانند ايستگاههاي اطلاعرساني، شعب بانكي، صندوق امانات، انبار كالا، مخابرات، سرويسهاي بهداشتي و ... تسهيلات بسيار مناسبي را براي تسهيل سفر زائران عتبات ارائه ميكند همچنين با نصب تجهيزات خاصي مانند x RAY حداقل زمان براي كنترل بار همراه زائران صرف ميشود. از سوي ديگر نهادهايي مانند اداره گذرنامه، نهاد رياست جمهوري، گمرك، شركت شمسا و سازمان حج و زيارت داراي دفاتر نظارتي مجزا و ويژه در اين پايانه مرزي هستند كه اين امر نيز در فراهم شدن هر چه بهتر و بيشتر شرايط براي ارائه خدمات به زائران عتبات عاليات و انجام هماهنگيهاي بينبخشي بين نهادهاي مرتبط با امر اعزام زائران بسيار توانسته مؤثر باشد.
* كنترل رواديد زائران در پايانه خسروي صرفا در نيم ساعت
---------------------------------------------------------------
در مجموع از لحظه ورود زائر تا اتمام مراحل كنترل مدارك و رواديد و خروج آنها از پايانه مرزي خسروي تنها "نيم ساعت " زمان صرف ميشود كه اين امر توانسته رضايت خاطر زائران حسيني را تأمين كند؛ اين در حالي است كه بهدليل فقدان امكانات، مشكلات و نارساييهايي كه ساير پايانههاي مرزي بهخصوص در ايام خاص كه حجم سفر زائران به عتبات افزايش مييابد، معطلي چندين ساعته زائران در اين پايانههاي مرزي را باعث ميشود و با توجه به طول مدت بسيار كوتاه سفر عتبات، اين امر اسباب نارضايتي زائران را به همراه داشته و دارد.
* زائراني كه با پرداخت هزينه يكسان از تسهيلات مرز خسروي محرومند
------------------------------------------------------------------------------
در مجموع، امكانات و شرايطي كه براي زائران عتبات عاليات در مرز خسروي فراهم شده قابل قياس با ساير مرزهاي خروجي به عراق نيست و اين در حالي است كه تمام زائراني كه در قالب كاروانهاي رسمي سازمان حج و زيارت اقدام به ثبتنام و تشرف به عتبات عاليات ميكنند، هزينه يكساني را براي سفر خود پرداخت ميكنند اما كاروانهاي برخي از استانها بنابر تصميم مسئولان سازمان حج و زيارت، ناچار و محكوم به اعزام از مرز شلمچه، چزابه يا مهران هستند و از حداقل امكانات اقامتي و رفاهي در اين پايانهها و همچنين از امكان اسكان شبانه در هتلهاي مجهز محروماند؛ در مقابل كاروانهاي برخي ديگر از استانها كه اسامي آنها ذكر شد با پرداخت هزينهاي يكسان از امكاناتي مانند اقامت در هتلهاي چندستاره و بسيار مجهز خسروي و استفاده از تسهيلات ويژه پايانه مرز خسروي بهرهمند هستند.
* چه توجيهي براي اعزام هميشگي برخي از زائران از مهران وجود دارد؟!
--------------------------------------------------------------------------------
چنين تقسيمبندي براي اعزام زائران از سوي مسئولان سازمان حج و زيارت چندان نميتواند منطقي و عادلانه باشد البته ممكن است مسئولان در پاسخ به اين مسئله، مسافت استانهاي مذكور به هر يك از اين مرزها را مبناي اتخاذ چنين تصميمي عنوان كنند اما بايد گفت برخي از كاروانهايي كه هماكنون از مرز مهران عازم عتبات ميشوند، براي عزيمت به مهران از مسير كرمانشاه اعزام ميشوند به طور مثال كاروانهاي استان تهران كه بر اساس تقسيمبندي چند ساله اخير هميشه محكوم به اعزام از مهران بودهاند، در مسير حركت خود ابتدا به كرمانشاه - كه تا مرز خسروي تنها 190كيلومتر فاصله دارد - و از آنجا به سمت مهران حركت ميكنند بنابراين توجيه ياد شده از سوي مسئولان حج و زيارت در اين خصوص نميتواند قابل قبول و منطقي باشد.
در خاتمه تنها تذكر اين نكته ضروري به نظر ميرسد كه مسئولان سازمان حج و زيارت و ساير نهادهاي ذيربط بايد نهايت تلاش خود را جهت استقرار و ايجاد زيرساختهاي اقامتي و احداث هتلهاي مجهز براي اقامت زائران در تمام مرزهاي خروجي داشته باشند تا كه شرايط يكسان و قابل قبولي براي تمام زائران عتبات عاليات در مرزهاي خروجي به عراق فراهم شود و از سوي ديگر بهگونهاي برنامهريزي شود كه در شرايط فعلي بهصورت چرخشي و نوبتي، زائران تمام استانها (يا حداقل استانهايي كه به لحاظ جغرافيايي نزديكي بيشتري با مرز خسروي دارند) امكان اعزام آنها از طريق مرز خسروي فراهم شود.